در روزگاری که توسعه صنعتی گاه به بهای فرسایش زیست‌بوم‌ها تمام می‌شود، شنیدن خبر موفقیت پژوهشگری از دل دانشگاه که دغدغه‌اش «توسعه پایدار» و «صیانت از گونه‌های زیستی» است، امیدبخش و انگیزه‌آفرین است.

مدتی قبل، دکتر مجید عسکری حصنی، عضو هیئت علمی گروه زیست‌شناسی دانشگاه شهید باهنر کرمان، با ارائه طرحی نوآورانه در جشنواره ملی رویش منطقه ویژه اقتصادی انرژی پارس، توانست عنوان یکی از طرح‌های برتر کشور را به دست آورد. این دستاورد نه ‌تنها افتخار علمی برای دانشگاه است، بلکه نشانه‌ای روشن از نقش پژوهشگران در ایجاد توازن میان صنعت و محیط زیست به شمار می‌رود.

این موفقیت در امتداد نیم‌قرن تلاش‌های علمی دانشگاه شهید باهنر کرمان، نمایانگر پیوند علم، صنعت و مسئولیت اجتماعی است.

برای شناخت بیشتر مسیر علمی، دستاوردها و برنامه‌های آینده ایشان، گفت‌وگویی تفصیلی انجام شده است تا علاقه‌مندان به محیط زیست، دانشجویان و پژوهشگران از تجربه‌ها و توصیه‌های ایشان بهره‌مند شوند.

•  لطفاً درباره مسیر تحصیلی و تخصص علمی خود توضیح دهید. همچنین بفرمایید در چه دانشگاه‌ها و مقاطعی تحصیل کرده‌اید و زمینه اصلی تحقیقات شما چیست؟

پاسخ: تحصیلات دوره کارشناسی خود را در رشته زیست‌شناسی-علوم گیاهی در دانشگاه شهید باهنر کرمان گذراندم. سپس در مقطع کارشناسی ارشد، رشته جانورشناسی دریا را در دانشگاه گیلان ادامه دادم و در نهایت، دکترای زیست‌شناسی دریا با گرایش جانوران دریایی را از دانشگاه علوم و فنون دریایی خرمشهر اخذ کردم.

در سال‌های اخیر، مهم‌ترین پژوهش‌هایم عمدتاً در حوزه زیست‌شناسی دریا بوده و بخش عمده مطالعات من بر روی موجودات دریایی و زیست‌بوم‌های مرتبط با آن‌ها متمرکز بوده است.

• مهم‌ترین پژوهش‌های شما در سال‌های اخیر چه بوده و چه دستاوردهایی داشته است؟

پاسخ: طی سال‌های اخیر، بیش از ۲۰ پروژه ملی و بین‌المللی را اجرا کرده‌ایم. در پروژه‌های ملی، همکاری نزدیکی با سازمان حفاظت محیط زیست و همچنین شرکت‌های خصوصی، از جمله شرکت‌های پتروشیمی در منطقه عسلویه و مناطق آزاد قشم، چابهار و کیش داشته‌ایم.

تمرکز پژوهش‌های ما عمدتاً بر حوزه آبزیان، به ویژه ماهی‌شناسی و شناسایی ماهیان دریایی بوده است. همچنین مطالعاتی در زمینه آب‌سنگ‌های مرجانی، به ویژه در احیا و بازسازی زیستگاه‌های مرجانی خلیج فارس و بازسازی زیستگاه‌های تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های دریایی در استان‌های هرمزگان و بوشهر انجام داده‌ایم.

برای اولین بار، نقشه‌های تخم‌گذاری جزایر متعددی در خلیج فارس و مناطق ساحلی مانند خلیج نایبند و بندر لنگه تهیه شده است که پیش از این وجود نداشت. علاوه بر آن، زیستگاه‌های تغذیه‌ای لاک‌پشت‌های دریایی و پراکنش زیستگاه‌های مرجانی در جزایر کیش، قشم، لارک، خارک، هنگام، لاوان، خارک و خارکو نیز شناسایی و نقشه‌برداری شد.

هدف اصلی ما این بوده است که مطالعات انجام‌شده در راستای تحقق اهداف برنامه توسعه پنجم، ششم و هفتم کشور و برنامه‌های ملی محیط زیست قرار گیرد و بتوانیم گام مؤثری در حفاظت از تنوع زیستی و محیط‌زیست کشور برداریم.

•  در این زمینه چه مقالات، کتاب‌ها یا آثار علمی منتشر کرده‌اید و آیا جوایزی در سطح ملی یا بین‌المللی دریافت کرده‌اید؟

پاسخ: تا کنون سه کتاب منتشر کرده‌ام:

کتابی درباره سیستماتیک ماهیان که در واقع به ماهی‌شناسی اختصاص دارد.

کتابی در حوزه اکولوژی آب‌های داخلی (Limnology).

راهنمای حفاظت از لاک‌پشت‌های دریایی.

همچنین یک کتاب دیگر در حال تالیف و تدوین داریم که نسخه اولیه آن تقریباً آماده شده و برای داوری ارسال خواهد شد با عنوان زیست‌شناسی و حفاظت لاک‌پشت‌های دریایی.

در زمینه مقالات علمی، بیش از ۱۰۰ مقاله به زبان‌های فارسی و انگلیسی منتشر کرده‌ام.

در حوزه جوایز و تقدیرها، یکی از پروژه‌های ما درباره احیای ایستگاه‌های مرجانی جزایر خارک و خارکو در نمایشگاه بین‌المللی نفت، گاز و پتروشیمی سال ۱۴۰۳ به عنوان یکی از سه طرح برتر شرکت ملی نفت فلات قاره ایران معرفی شد. همچنین طرح ما در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ به عنوان یکی از طرح‌های برتر وزارت علوم در ارتباط با صنعت معرفی شد و تیم ما به عنوان اعضای علمی برتر ارتباط صنعت وزارت علوم شناخته شد.

در حال حاضر، ما سه پروژه ملی در حال اجرا داریم، از جمله تدوین برنامه اقدام ملی حفاظت از کوسه‌ماهی‌ها و سپرماهی‌ها در خلیج فارس و دریای عمان. این پروژه موفق شد سه منطقه حساس را برای جوامع بین‌المللی شناسایی کند که در سایت IUCN نیز معرفی شد. برنامه اقدام ملی تهیه‌شده، راهکارهای حفاظتی کوسه‌ماهی‌ها و سپرماهی‌ها را مشخص می‌کند و پس از دریافت تأییدیه سازمان حفاظت محیط زیست، به تمام استان‌های ساحلی کشور ابلاغ خواهد شد.

• درباره طرح ارائه‌شده در جشنواره ملی «رویش» پارس جنوبی توضیح دهید. اهداف، روش‌ها و نتایج آن چه بود؟ همچنین بفرمایید در اجرای این طرح چه همکاری‌هایی با صنایع و شرکت‌های خصوصی داشتید؟

پاسخ: منطقه پارس جنوبی یک منطقه کاملاً صنعتی است و سالانه بیش از ۵۰۰ پروژه در حوزه‌های مختلف این منطقه اجرا می‌شود. از میان این پروژه‌ها، تعدادی که اثرگذاری زیست‌محیطی قابل توجه دارند و موجب بهبود وضعیت محیط زیست می‌شوند، هر ساله در جشنواره ملی رویش معرفی می‌گردند. در جشنواره امسال که در اردیبهشت ماه برگزار شد، دوازده طرح برتر انتخاب شد و خوشبختانه طرح ما جزو این دوازده طرح برتر بود. این جشنواره با حضور مقامات سیاسی، نمایندگان مجلس، مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت نفت برگزار شد.

طرح ما در حوزه احیا و بازسازی زیستگاه‌های تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های دریایی در پارک ملی دریایی نایبند و پارک ملی دَیّرنَخیلو انجام شد. این پروژه حاصل حدود شش سال تلاش مستمر است و سال گذشته توانستیم با مطالعات میدانی، نقاط حساس جدیدی در استان بوشهر به عنوان زیستگاه‌های تخم‌گذاری لاک‌پشت‌های دریایی تعیین کنیم و نقشه‌های محل تخم‌گذاری را تهیه نماییم.

در اجرای این طرح، همکاری مؤثر با صنایع و شرکت‌های خصوصی داشتیم. حمایت اصلی این طرح توسط شرکت مبین انرژی خلیج فارس، از زیرمجموعه‌های هلدینگ خلیج فارس، انجام شد. این شرکت طی سال‌های گذشته و به عنوان بخشی از مسئولیت اجتماعی خود، از گونه‌های در خطر انقراض مانند لاک‌پشت‌های دریایی حمایت می‌کند. هم‌اکنون، نزدیک به شش سال است که دانشگاه شهید باهنر کرمان و تیم ما با این شرکت در اجرای این پروژه همکاری مستمر داشته‌اند.

• تعامل شما با جوامع محلی در آموزش، مشارکت و حفاظت از گونه‌های زیست‌محیطی چگونه بوده است؟

پاسخ: یکی از اصول اساسی در فعالیت‌های ما، جلب مشارکت جوامع محلی است. باور داریم که هیچ گونه‌ای از خطر انقراض نجات نخواهد یافت و هیچ برنامه حفاظتی به نتیجه نخواهد رسید مگر آنکه مردم محلی در کنار ما قرار بگیرند. اگر جوامع محلی در فرآیند حفاظت سهیم شوند، نتیجه کار پایدار و مؤثر خواهد بود.

بر همین اساس، در تمام پروژه‌های مرتبط با زیستگاه‌های مرجانی، کوسه‌ماهیان، سپرماهیان و لاک‌پشت‌های دریایی، همواره تلاش کرده‌ایم جامعه محلی را درگیر کنیم. معمولاً کار را با برگزاری کارگاه‌های آموزشی برای صیادان، دانش‌آموزان مدارس و سایر علاقه‌مندان آغاز می‌کنیم. سپس افراد داوطلب یا علاقه‌مند را به‌عنوان «همیاران محیط زیست» وارد پروژه می‌کنیم. برای ترغیب و ایجاد انگیزه بیشتر، در بسیاری موارد پرداخت هزینه به نیروهای محلی نیز در نظر گرفته شده است.

در شش سال گذشته، دست‌کم ده نیروی بومی به‌طور مستقیم در پروژه‌ها با ما همکاری کرده‌اند و در حوزه حفاظت نقش مؤثری داشته‌اند. علاوه بر آن، بیش از بیست نفر از ساکنان محلی به‌صورت داوطلبانه و پس از شرکت در کارگاه‌های آموزشی، در پروژه‌های مختلف به ما پیوسته و یاری‌رسان بوده‌اند. این تعامل نه تنها موجب تقویت حس مسئولیت‌پذیری در جامعه محلی شده، بلکه کیفیت و گستره حفاظت از گونه‌های در معرض خطر را نیز افزایش داده است.

•  در مورد سایر اقدامات اخیرتان در زمینه حفاظت از محیط زیست و تنوع زیستی برایمان بگوئید؟

پاسخ: تمرکز اصلی فعالیت‌های ما بر گونه‌های در خطر انقراض است. برای نمونه، در مطالعات اخیر موفق شدیم گونه‌ای از سفره‌ماهی به نام سفره‌ماهی پروانه‌ای را که بیش از چهل سال در خلیج فارس مشاهده نشده بود، دوباره شناسایی و گزارش کنیم. پیش‌تر تصور می‌شد این گونه در خلیج فارس منقرض شده است، اما در جریان یک پایش یک‌ساله توسط تیم ما، و در خلال نمونه‌برداری‌های مرتبط با صید میگو، این گونه مجدداً شناسایی شد و به فهرست تنوع زیستی خلیج فارس بازگشت.

در حوزه لاک‌پشت‌های دریایی نیز پژوهش‌های متعددی انجام داده‌ایم. به‌ویژه درباره لاک‌پشت عقابی که در زمره گونه‌های به‌شدت در خطر انقراض قرار دارد. در این زمینه، مطالعات جامعی در حوزه‌های ژنتیک، خون‌شناسی و زیست‌شناسی تولید مثل این گونه صورت گرفته تا بتوانیم از جمعیت باقی‌مانده حفاظت کنیم.

همچنین در زمینه زیستگاه‌های مرجانی باید تأکید کنم که این زیستگاه‌ها در اکوسیستم‌های دریایی همان نقشی را ایفا می‌کنند که جنگل‌های بارانی در خشکی؛ یعنی تأمین‌کننده اکسیژن، منبع غذا، محل پناه و تولیدمثل برای شمار زیادی از آبزیان. در خلیج فارس و بخشی از سواحل چابهار، این زیستگاه‌ها وجود دارند، اما متأسفانه در سال‌های اخیر تحت تأثیر تغییرات اقلیمی، گرمایش زمین، فشار صید و فعالیت‌های صنعتی، آسیب‌های جدی دیده‌اند. به‌عنوان نمونه، در سال‌های ۱۳۹۵ و ۱۳۹۶ بیش از ۹۰ درصد زیستگاه‌های مرجانی شمال خلیج فارس در مناطقی مانند جزایر قشم، لارک، شیدور و لاوان از بین رفت. این وضعیت خطری جدی برای اکوسیستم دریایی و حتی معیشت جوامع محلی به شمار می‌رفت.

در همین راستا، در سال ۱۳۹۵ طرحی پژوهشی برای احیای زیستگاه‌های مرجانی ارائه کردیم که در سال ۱۳۹۹ به ثمر نشست. این پروژه با همکاری پژوهشکده محیط زیست و توسعه پایدار (وابسته به سازمان حفاظت محیط زیست)، شرکت خصوصی «زیست انرژی پارس»، دانشگاه شهید باهنر کرمان و با حمایت مالی وزارت نفت در جزایر خارک و خارکو اجرا شد. خوشبختانه این پروژه هم از سوی وزارت علوم و هم از سوی شرکت ملی نفت فلات قاره ایران به‌عنوان طرح برتر معرفی گردید.

تمامی این اقدامات در راستای حفاظت از گونه‌ها و افزایش تنوع زیستی دریایی انجام شده و امیدواریم سهم کوچکی در پاسداشت و احیای خلیج فارس و اکوسیستم‌های ارزشمند آن داشته باشیم.

•  چه چالش‌ها و موفقیت‌هایی در اجرای پروژه‌های محیط‌زیستی تجربه کرده‌اید؟

پاسخ: تقریباً همه پروژه‌های محیط‌زیستی با چالش همراه هستند؛ چه در خشکی، چه در آب‌های داخلی و چه در دریاها و اقیانوس‌ها. با این حال، در حوزه دریایی، به‌ویژه در خلیج فارس، دشواری‌ها بسیار بیشتر است. موقعیت ژئوپلیتیکی و استراتژیک این منطقه سبب شده علاوه بر چالش‌های زیست‌محیطی، با مسائل سیاسی متعددی نیز روبه‌رو باشیم.

در بُعد زیست‌محیطی، فعالیت‌های گسترده حمل‌ونقل و استخراج نفت و گاز، صنایع پالایشگاهی، پتروشیمی، فولاد و همچنین واحدهای آب‌شیرین‌کن فشار زیادی بر اکوسیستم وارد کرده‌اند. صنعت به‌طور کامل از آلودگی جدا نیست، اما در این میان برخی صنایع کوشیده‌اند تا اثرات مخرب خود را به حداقل برسانند و استانداردهای زیست‌محیطی را رعایت کنند.

از سوی دیگر، اجرای پروژه‌ها در جزایر خلیج فارس نیز با چالش‌های اداری همراه بوده است. ورود به جزایری مانند خارک، خارکو، فارسی، تنب کوچک، تنب بزرگ، ابوموسی، سیری و لارک که تحت مدیریت نیروهای نظامی یا شرکت‌های نفتی قرار دارند، نیازمند دریافت مجوزهای متعدد است. این فرآیند گاه زمان‌بر بوده و هماهنگی‌های سیاسی و امنیتی خاصی را می‌طلبد.

با وجود این موانع، خوشبختانه در نهایت همکاری لازم از سوی نهادهای مسئول صورت گرفته و امکان اجرای طرح‌ها فراهم شده است. بنابراین می‌توان گفت چالش‌های اصلی ما در دو بخش قابل دسته‌بندی هستند:

فشارهای ناشی از صنایع نفت، گاز و حمل‌ونقل دریایی بر اکوسیستم‌های خلیج فارس.

 موانع اداری و الزامات امنیتی در ورود به جزایر حساس.

با وجود همه این دشواری‌ها، دستاوردهای به‌دست‌آمده در زمینه حفاظت و احیای زیستگاه‌ها، نشان می‌دهد که این تلاش‌ها بی‌ثمر نبوده و موفقیت‌های ارزشمندی حاصل شده است.

•  دستاوردها و تأثیر پژوهش‌های تیم علمی شما در جامعه، صنعت و سیاست‌گذاری‌های محیط زیستی چه بوده است؟

پاسخ: همواره کوشیده‌ایم پروژه‌هایی تعریف کنیم که جنبه کاربردی داشته باشند و به‌طور واقعی در مسیر توسعه کشور و رفع نیازهای صنعت و سازمان حفاظت محیط زیست قرار گیرند. به همین دلیل بسیاری از طرح‌هایمان، از جمله تدوین برنامه اقدام ملی حفاظت از لاک‌پشت‌های دریایی، برنامه اقدام ملی کوسه‌ماهیان و سپرماهیان، بازسازی و احیای زیستگاه‌های مرجانی و پایگاه‌های لاک‌پشت‌های دریایی، مستقیماً در سیاست‌گذاری‌های زیست‌محیطی کشور لحاظ شده است.

پیش از تعریف هر پروژه، تیم ما اولویت‌های پژوهشی سازمان حفاظت محیط زیست و صنایع کشور را رصد می‌کند و همچنین اسناد توسعه‌ای مانند برنامه‌های پنجم، ششم و هفتم توسعه را مورد بررسی قرار می‌دهد تا پروژه‌ها در راستای نیازهای واقعی کشور طراحی شوند. هدف ما این است که پژوهش‌هایمان صرفاً در حد مقاله باقی نماند، بلکه دردی از جامعه و صنعت دوا کند.

در سال ۱۳۹۸، در جریان پروژه حفاظت از زیستگاه‌های لاک‌پشت‌های دریایی با چالشی جدی روبه‌رو شدیم. برای شناسایی و ارزیابی جمعیت لاک‌پشت‌ها لازم است آن‌ها را با پلاک‌های تیتانیومی نشانه‌گذاری کنیم. این پلاک‌ها تنها در استرالیا و آمریکا تولید می‌شد و موجودی سازمان حفاظت محیط زیست به پایان رسیده بود. در چنین شرایطی، ما با همکاری گروه محیط زیست و بخش فنی–مهندسی دانشگاه صنعتی اصفهان اقدام به مهندسی معکوس کردیم.

ابتدا ترکیب آلیاژ تیتانیوم پلاک‌های وارداتی را آنالیز کرده و سپس با خرید صفحات تیتانیوم خالص، موفق به تولید حدود سه‌هزار تگ در داخل کشور شدیم. از سال ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۴ از همین پلاک‌های داخلی استفاده کرده‌ایم و بررسی‌ها نشان داده است که کیفیت آن‌ها حتی از نمونه‌های استرالیایی بالاتر بوده است؛ چراکه لاک‌پشت‌هایی که در سال‌های ۹۸ تا ۱۴۰۲ تگ‌گذاری شده بودند، در سال ۱۴۰۴ با همان پلاک‌ها و بدون هیچ‌گونه آسیب، زنگ‌زدگی یا اکسیدشدگی مشاهده شدند.

این تجربه نشان داد که می‌توانیم ضمن جلوگیری از خروج ارز، با اتکا به توان علمی داخلی نیازهای حیاتی حوزه حفاظت محیط زیست کشور را برآورده کنیم. تلاش ما این است که پژوهش‌ها و اقدامات دانشگاهی، هم به سیاست‌گذاری‌های ملی متصل شود و هم در صنعت و جامعه اثر ملموس بگذارد.

•  توصیه شما به دانشگاهیان، صنایع و سیاست‌گذاران برای تقویت حفاظت محیط زیست چیست؟

پاسخ: در دانشگاه‌های مختلف کشور، به‌ویژه دانشگاه بزرگ شهید باهنر کرمان، پیشکسوتان بسیاری حضور دارند که می‌توانند در زمینه گسترش دانش و مسائل زیست‌محیطی راهنمای ارزشمندی برای ما باشند. توصیه من به همکاران دانشگاهی، دانشجویان و همیاران محیط زیست این است که محیط زیست را همانند خانه خود بدانیم. همان‌گونه که هیچ‌یک از ما دوست ندارد خانه‌اش آلوده و به‌هم‌ریخته باشد، نباید اجازه دهیم طبیعت و محیط پیرامون ما دچار آلودگی و تخریب شود.

یکی از مسیرهای مهم برای تقویت حفاظت محیط زیست، تعمیق ارتباط میان دانشگاه، صنعت و نهادهای متولی محیط زیست است. صنایع غالباً بر جنبه‌های اقتصادی تمرکز دارند و گاهی مسئولیت‌های اجتماعی و زیست‌محیطی خود را فراموش می‌کنند. در چنین شرایطی، دانشگاهیان می‌توانند با ارائه راهکارهای علمی ـ از پایش آلاینده‌ها گرفته تا تولید محصولات فناورانه، اپلیکیشن‌ها و حتی بهره‌گیری از هوش مصنوعی برای ارزیابی و آمایش زیستگاه‌ها ـ نقش مهمی در جلب توجه صنایع به مسئولیت‌های محیط زیستی ایفا کنند.

به باور من، جامعه دانشگاهی می‌تواند به‌عنوان یک الگو در سطح کشور مطرح شود. هر حرکت کوچک در حوزه محیط زیست یا حتی بهداشت محیطی، از سوی استادان و دانشجویان می‌تواند پیام مهمی به جامعه منتقل کند. امیدوارم در آینده شاهد زیستگاه‌هایی پاک و عاری از زباله و صنایعی باشیم که کمترین میزان آلودگی را تولید می‌کنند.

•  مهم‌ترین اولویت‌های زیست‌محیطی در منطقه پارس جنوبی و سایر مناطق صنعتی کشور کدامند؟

پاسخ: منطقه پارس جنوبی یک منطقه کاملاً صنعتی است که محور اصلی فعالیت‌های آن نفت و گاز می‌باشد. تقریباً تمامی صنایع این منطقه، به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم در ایجاد آلودگی‌های آب، خاک و هوا تأثیرگذار هستند. بنابراین، هر بخش از این منطقه صنعتی، چه مربوط به فلرها و سوخت گاز ترش باشد که منجر به ایجاد شعله‌ها و گازهای سمی می‌شود، و چه حوزه آلودگی‌های نفتی خاک و رسوبات، یا فاضلاب و پساب‌هایی که حاوی آلاینده‌های نفتی و فلزات سنگین هستند، همگی جزو اولویت‌های اصلی زیست‌محیطی به شمار می‌روند.

به نظر من، اگر جامعه دانشگاهی بتواند راهکارهایی ارائه دهد که این آلاینده‌ها را کاهش دهد، نه‌تنها وظیفه علمی و «زکات علم» خود را انجام داده‌ایم، بلکه مسئولیت ملی و انسانی خود را نیز ایفا کرده‌ایم. در مناطق صنعتی پارس جنوبی، از جمله شهر عسلویه، نخل تقی و شیرینو، آلودگی‌های گوگردی و نیتروژنی و فلزات سنگین بسیار مشهود است و نشان می‌دهد که تمام فعالیت‌های این منطقه در اولویت حفاظت محیط زیست قرار دارند.

•  درباره برنامه‌های آینده پژوهشی و محیط‌زیستی خود توضیح دهید:

پاسخ: ما یک برنامه چندساله، فراتر از پنج سال، برای فعالیت‌های پژوهشی و محیط‌زیستی خود تعریف کرده‌ایم تا هم‌گام با پیشرفت‌های علمی حرکت کنیم و مطالعات زیست‌شناسی و حفاظت از محیط‌زیست را با توسعه علم ترکیب کنیم.

تمرکز اصلی ما بر حفاظت از زیستگاه‌های خلیج فارس و دریای عمان است. در این مسیر، سعی داریم از ظرفیت متخصصان داخلی و ایرانیان مقیم خارج کشور بهره‌برداری کنیم و با استفاده از دانش و تجربه آن‌ها، اهداف پژوهشی و محیط‌زیستی خود را به گونه‌ای پیش ببریم که همسو با برنامه‌های توسعه ملی و منطقه ای باشد. امیدواریم بتوانیم در این راه، قدم‌های مؤثری در حفاظت از تنوع زیستی و محیط زیست کشور برداریم.

•  چه توصیه‌ای برای دانشجویان و پژوهشگران جوان علاقه‌مند به حوزه محیط زیست و توسعه پایدار دارید؟

پاسخ: به باور من، محقق خوب کسی است که پا به میدان بگذارد و صرفاً پشت میز ننشیند و کتاب و مقاله بخواند. باید آزمون و خطا کرد، ساخت و بازسازی کرد تا نقاط ضعف و فرصت‌ها را شناسایی کنیم. دانشجوی موفق و پژوهشگر برتر کسی است که تنها کتاب و لپ‌تاپ را بین خانه و دانشگاه جابه‌جا نکند، بلکه از علمی که فراگرفته، حداکثر استفاده را ببرد.

خیلی‌ها ممکن است فکر کنند برخی افراد خوش‌شانس هستند که پروژه می‌گیرند، مقاله خوب ارائه می‌دهند یا عنوان پژوهشگر برتر کسب می‌کنند، اما در واقع هیچ فرد موفقی صرفاً خوش‌شانس نیست؛ همه کسانی که امروز برتر هستند، پرتلاش بوده‌اند. تلاش و پشتکار، شانس را ایجاد می‌کند.

بنابراین توصیه من این است که از محدوده کتابخانه‌ها و لپ‌تاپ‌ها فراتر بروید، وارد صنعت و جامعه شوید، مشکلات را لمس کنید و سپس با تحلیل علمی و پژوهشی، راه‌حل‌ها را طراحی و در میدان اجرا کنید. این چرخه آزمون و خطا، مسیر رسیدن به بهترین روش‌ها و راهکارها برای حل مسائل محیط زیستی و توسعه پایدار است.

در پایان، برای تمام دانشگاهیان و هموطنان آرزوی سلامتی و موفقیت دارم و امیدوارم همه ما بتوانیم دین خود را به علم و هزینه‌ای که برای دستیابی به آن صرف شده است ادا کرده و گامی در راستای توسعه کشور برداریم.

موفق و موید باشید.

متشکرم