به گزارش روابط‌عمومی دانشگاه شهید باهنر کرمان، کتابخانه مرکزی با همکاری معاونت فرهنگی و اجتماعی دانشگاه، نخستین نشست از سلسله نشست‌های «تاریخ و نویسندگان دفاع مقدس» را با محوریت بررسی و تحلیل آثار دکتر مسلم علی‌مهدی، روز یکشنبه ۱۱ آبان‌ماه 1404 با حضور جمعی از استادان، نویسندگان، پژوهشگران و فعالان عرصۀ دفاع مقدس در سرای «هوشیار نوشین» برگزار کرد.

مقدمه:

تاریخ زندگی بشر دربردارندۀ حوادث کوچک و بزرگ فراوانی است. از میان این حوادث، تنها آن‌هایی جاودانه شده‌اند که قلم‌های توانا در خدمت نگارششان قرار گرفته و زمینۀ ثبت و جاودانگی‌شان را فراهم نموده‌اند. نوشتن، عملی پَسینی است که پس از وقوع حوادث، امکان بروز و ظهور می‌یابد؛ یعنی ابتدا عملیات، حادثه، جنگ، یا رویداد مهمی اتفاق می‌افتد، آنگاه گروهی معدود از نویسندگان و هنرمندان، جهادی دیگر را آغاز می‌کنند و آن وقایع را به شکلی هنرمندانه یا علمی می‌نویسند و جاودانه‌شان می‌سازند. چنین نویسندگانی در ابتدا، خود، به مهمانی حادثه و پدیدآورندگان آن (و در اینجا عملیات و شهیدان والامقام) می‌روند و سپس، خود، میزبان تاریخ می‌شوند و نسل‌های متمادی را با تلاش‌ها و زحمات فرزندان بزرگ و رادمردان میهن خویش آشنا می‌کنند و مانع از فراموشی یا تحریف حقایق می‌شوند، و پیام این بزرگان و شیوۀ عاشقانه زیستنشان را برای دیگران ترسیم می‌نمایند و الگوهایی برای زیستن انسانی و الهی در اختیار همگان قرار می‌دهند؛ هم از این رو است که پیامبر (ص) فرمودند: «مِدادُ العُلماءِ أفضَلُ مِن دِماءِ الشُّهداءِ» یعنی: «مُرکّبِ قلم و نوشته‌های عالمان برتر از خون شهیدان است.»

طبیعتاً متنِ نوشته شده نمی‌تواند همۀ مطالب مربوط به یک حادثۀ بزرگ را منعکس سازد؛ زیرا هر برهۀ تاریخی، هر عملیات و هر روز جنگ تحمیلی، از لحظات ناهمگون تشکیل شده و تنها برخی لحظات به دلیل برجستگی و اهمیتی که دارند، در متن وارد می‌شوند و نویسندگان توانا، این لحظات را با نظم و دقتی تحسین‌برانگیز در کنار هم قرار می‌دهند و «جهانِ متنِ دفاعِ مقدس» را در کنار «جهانِ واقعِ دفاعِ مقدس» می‌آفرینند.

لشکر ۴۱ ثارالله از بدو تأسیس، با فرماندهان بزرگ و شهدای عزیز خود، از جمله سردار دل‌ها و سرباز وطن حاج‌قاسم سلیمانی، نقش برجسته و غرورآفرینی در دفاع مقدس ایفا کرده است. یکی از عملیات‌های کم‌نظیر، بسیار دشوار و خاص در دوران دفاع مقدس ۸ سالۀ فرزندان ایران‌زمین، عملیات کربلای ۴ بود که از سوم تا پنجم دی‌ماه سال ۱۳۶۵ با رمز «یا محمّد رسول‌الله (ص)» در منطقۀ عملیاتی «ابوالخصیب و شلمچه» انجام شد. این منطقه دارای ارزش‌های مهم سیاسی و نظامی است و بیشترین شهدای ایران در طول جنگ تحمیلی در جبهۀ شلمچه به شرف شهادت رسیده‌اند. مرکز عملیات کربلای ۴ نخلستان‌های اطراف اروندرود (حدفاصل جزیرۀ بُلجانیه تا بصره) بود؛ منطقه‌ای به عرض چهار تا پنج کیلومتر و طول حدود پانزده کیلومتر. محور عملیات لشکر ۴۱ ثارالله از تنگۀ آبی «بوارین - ام‌الرصاص» به‌سوی جزیرۀ «ام‌البابی» بود. در این عملیات لشکر ۴۱ ثارالله با ۱۷ گردان، لشکرهای ۲۵ کربلا، ۱۴ امام حسین، ۱۷ علی بن ابی‌طالب و تیپ ۲۱ امام رضا حضور داشتند.

دشوارترین منطقۀ عملیاتی، تنگه‌ای بود که از محل تلاقیِ «آبراه جزیرۀ ام‌الرصاص و جزیره بوارین» ایجاد شده بود و غواصان لشکر ۴۱ ثارالله باید از آن عبور می‌کردند. متأسفانه علی‌رغم تلاش‌های زیادی که برای غافلگیری دشمن شد، عملیات لو رفت. در موج اول عملیات، گردان ۴۱۰ به فرماندهی علی عابدینی و گردان ۴۰۸ به فرماندهی حمید شفیعی با آتش پرحجم دشمن روبرو شدند. با وجود این، گردان‌های غواص موفق شدند خط دشمن را بشکنند. سپس نوبت به گردان‌های موج دوم رسید. ارتش عراق به دلیل حساسیتی که نسبت به جزیرۀ ام‌الرصاص داشت، ۹ ردۀ پدافندی ایجاد کرده بود؛ به طوری که هرگاه از هر خط عقب رانده می‌شد، در خط بعدی که نسبت به خط قبلی اشراف و تسلطِ بیشتری داشت، مستقر می‌شد و مقاومت می‌کرد. در موج دوم حمله، گردان ۴۱۸ به فرماندهی حسین محمودی تا پلِ «ام‌البابی» پیشروی کرد. سپس گردان ۴۱۵ به فرماندهی حسین تاجیک وارد عمل شد. حادثۀ دلخراش دفن اسرای گردان غواص و زنده‌به‌گور کردن آن‌ها در همین جزیرۀ ام‌الرصاص اتفاق افتاد. موضوع یکی از کتاب‌های آقای دکتر مسلم علی‌مهدی همین واقعه و تاریخچۀ گردان ۴۰۸ است.

نشست در نگاه رویدادی و فرهنگی

در این نشست، آثار دکتر مسلم علی‌مهدی در حوزه دفاع مقدس، از جمله کتاب‌های «گردان ۴۰۸ غواص»، «حباب‌های آبی»، «دست‌نوشته‌های رزمنده علیرضا قاسمی افشار در دوران دفاع مقدس» و «زیارتِ مجازی: مفهوم‌ها و الگوها» مورد نقد و تحلیل قرار گرفت.

در آغاز برنامه، دکتر مسلم علی‌مهدی گزارشی از روند نگارش آثار خود ارائه کرد و به‌ویژه درباره کتاب «گردان ۴۰۸ غواص» توضیح داد که چگونه از میان بیش از ۷۰۰ عملیات، رویدادها و روایت‌هایی اصیل و مستند را برگزیده و در قالب بیش از ۵۰۰ صفحه، بخشی از افتخارآفرینی‌های فرزندان ایران را مکتوب ساخته است.

در ادامه، دکتر حسین یزدانی، از جانبازان دوران دفاع مقدس، با بیان خاطراتی از فرماندهان و بسیجیان گردان ۴۰۸ غواص، فضای نشست را آکنده از یاد و حماسه کرد. سپس دکتر احمد امیری خراسانی، رئیس انجمن ادبی دفاع مقدس، با اشاره به تاریخچه و مأموریت‌های این انجمن، نقش قلم و روایت را در حفظ میراث دفاع مقدس یادآور شد.

در بخش دیگری از نشست، سرهنگ مهدوی‌فرد، رئیس بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس و مقاومت استان کرمان، به بیان خاطرات و ناگفته‌هایی از شهدا و جلوه‌های معنوی حضور آنان در عرصه‌های زندگی پرداخت.

همچنین جمعی از اعضای انجمن ادبی دفاع مقدس از جمله خانم‌ها دکتر برهانی، دکتر قادری، علوی، درویشی، حسینی و طاهری نیز دیدگاه‌ها و تحلیل‌های خود را دربارۀ آثار و روایت‌های ارائه‌شده مطرح کردند.

رونمایی از کتاب‌های اهدایی قرارگاه خاتم‌الانبیا (ص)

در بخش پایانی مراسم، دکتر محمدرضا صرفی، رئیس کتابخانه مرکزی دانشگاه، گزارشی از مجموعه کتاب‌های اهدایی قرارگاه خاتم‌الانبیا (ص) به دانشگاه ارائه کرد و از ۱۲۳ عنوان کتاب با موضوع دفاع مقدس و مقاومت رونمایی شد.

وی ضمن قدردانی از این اقدام فرهنگی، اعلام کرد: با هدف استمرار این جریان فرهنگی، پس از تدوین تقویم عملیات‌های لشکر ۴۱ ثارالله، هر ماه یک نشست تخصصی در قالب برنامۀ «تاریخ و نویسندگان دفاع مقدس» در کتابخانه مرکزی دانشگاه برگزار خواهد شد.